Opublikowany w Reportaż

Kate Brown – Czarnobyl

Opublikowany Autor Gabi
Tytuł: Czarnobyl. Instrukcje przetrwania
Autorka: Kate Brown
Tytuł oryginału: Manual for Survival: A Chernobyl Guide to the Future
Tłumaczenie: Tomasz S. Gałązka
Literatura: amerykańska
wydawnictwo: Czarne

Brown napisała zdecydowanie inny reportaż o Czarnobylu od tych, które dotąd czytałam (no, może poza Czarnobylską modlitwą, ale Aleksijewicz to zawsze klasa sama w sobie) – a trochę już w temacie przeczytałam. Ta amerykańska profesorka uznała, że książek opisujących przyczyny oraz samą katastrofę krok po kroku było już mnóstwo i nie odczuwała potrzeby, by po raz kolejny przedstawiać te informacje. Skupiła się za to na późniejszych wydarzeniach, zarówno od strony politycznej, jak i tej zwykłej, ludzkiej. Zresztą nawet tytuł Instrukcje przetrwania świetnie wskazuje na to, czego możemy się po tej lekturze spodziewać – jakie instrukcje władze kierowały do ludności Ukrainy i Białorusi dotkniętej katastrofą. O tym, że wcale tak szybko nie podjęto decyzji o wysiedleniu Strefy Wykluczenia, już wiedziałam. Nie zdawałam sobie jednak sprawy, ile innych miejsc – nieraz jeszcze silniej dotkniętych promieniowaniem – zostało pozostawionych samym sobie. Ilu ludzi żyło w miejscach, z których powinni uciekać, ale miało zakaz przeprowadzki, zakaz produkowania oraz spożywania miejscowej żywności przy jednoczesnych brakach w zaopatrzeniu z zewnątrz. Wiedziałam, jak bardzo zawiódł swoich obywateli ZSRS, dążący do ukrycia prawdy o tragedii zarówno przed światem zachodnim, jak i przed tymi obywatelami. Ale nie wiedziałam, że gdy do Czarnobyla dotarli przedstawiciele Zachodu, nie tylko popierali oni sowieckie badania, ale nawet zaniżali skutki katastrofy i związane z nią ryzyko. Jak mocno w wyciszanie głosów ofiar włączyły się międzynarodowe agencje i Stany Zjednoczone, przerażone, że gdy wiedza o skutkach promieniowania stanie się ogólnie dostępna, do Waszyngtonu zaczną spływać tysiące pozwów od mieszkańców terenów, w pobliżu których przeprowadzano próby jądrowe… Jak bardzo opierano się na badaniach z Hiroszimy, kompletnie ignorując różnice w obu tragediach oraz zebranych materiałach. A pomiędzy tymi politycznymi przepychankami było mnóstwo zwykłych Ukraińców i Białorusinów, którzy nagle zaczęli masowo chorować, był ogromny wzrost przypadków niedonoszonych ciąż i skrócona długość życia, brak odpowiedzialności za odpady radioaktywne i kombinowanie, jak jednak sprzedawać produkty roślinne i odzwierzęce pochodzące z napromieniowanych terenów… Czarnobyl Brown to fascynująca lektura i z przyjemnością dałabym jej nawet wyższą ocenę, gdyby nie mocno odczuwalna i dość irytująca obecność autorki w reportażu, za dużo było tu jednak jej własnych myśli, odczuć i komentarzy. Przełknęłam to jednak, bo Brown naprawdę wykonała świetną robotę, pracując nad tą książką i mimo wszystko zdecydowanie warto ją przeczytać.

Przeczytane: 3.11.2025
Ocena: 7/10

Opublikowany w Reportaż

Dominik Héjj – Węgry na nowo

Opublikowany Autor Gabi
Tytuł: Węgry na nowo. Jak Viktor Orbán zaprogramował narodową tożsamość
Autor: Dominik Héjj
Literatura: polska
Wydawnictwo: Szczeliny

Héjj jest polskim politologiem węgierskiego pochodzenia, skupiającym się w pracy właśnie na swoich rodzinnych Węgrzech oraz ich polityce. Właśnie temu poświęcony jest też jego reportaż Węgry na nowo, więc jeśli spodziewacie się książki z kompleksowym spojrzeniem na Węgry, to możecie czuć się zawiedzeni. Jeśli jednak skusiliście się na książkę – tak jak ja – zainteresowani podtytułem i polityką Orbána, na pewno znajdziecie tu sporo ciekawostek. I z góry uprzedzam, jeśli darzycie węgierskiego premiera bezkrytycznym uczuciem (czego osobiście nie rozumiem, ale ludzie mają różnie…), to może Was irytować, że u Héjja antypatię do Orbána da się dość łatwo wyczuć. Co nie przeszkadza jednak autorowi w dość obiektywnym przedstawieniu dojścia Fideszu do władzy ani w przyznaniu, że premier jest utalentowanym politykiem.
Héjj przedstawia czytelnikom węgierską scenę polityczną ostatnich 20-30 lat – z węgierskiego, a nie polskiego punktu widzenia (co ma spore znaczenie, jako że polskie media dość wybiórczo pokazują, co się tam dzieje). Przy tym wskazuje, co różni narody bratanków, że porównywanie Polski do Węgier, jak chcieliby to robić niektórzy polscy politycy, po prostu nie ma sensu. Wiele wniosków wyciąga z historii, choć czasem wydawało mi się, że jest to zbyt prostolinijne myślenie, przydałoby się trochę bardziej wszechstronne spojrzenie. Jednak sama analiza polityki Orbána, jego dopasowywania się do zmieniającej się sytuacji międzynarodowej (kto by pomyślał, że wszedł on do polityki z ateistycznymi poglądami, Fidesz wspierało przystąpienie Węgier do UE, a po partii spodziewano się odcięcia kraju od rosyjskich wpływów?), swobody zmieniania prawa krajowego, by osłabić opozycję i wzmocnić swoją władzę – to było naprawdę ciekawie przedstawione. Zwłaszcza że Héjj nie skupiał się tylko na Fideszu, ale też opisywał powstanie konserwatywnego Jobbiku, pisał o nieudanej rywalizacji tej partii z Fideszem, potem o próbach zjednoczenia się opozycji… Z Węgier na nowo wyraźnie widać, dlaczego nadmuchane przez europejskie media nadzieje na zwrot w węgierskiej polityce nie mogły się spełnić – i najprawdopodobniej nie spełnią się także w najbliższych wyborach.
Dobrze mi się czytało książkę Héjja, to ciekawy reportaż o obecnej scenie politycznej Węgier – scenie, na której od lat dominuje jeden człowiek i jedna partia, choć poglądy mieszkańców są dużo bardziej różnorodne. Zabrakło mi tu jednak bardziej ludzkiego spojrzenia na politykę. Autor to politolog i analizował historię, media, decyzje polityczne, wypowiedzi polityków, statystyki – i pod tym względem przedstawił faktycznie szczegółowy i interesujący obraz sytuacji. Ale zabrakło mi tu rozmów z ludźmi popierającymi różne frakcje polityczne, dogłębnego pokazania , jak ta polityka wpływa na życie zwykłych Węgrów, dlaczego niektórzy faktycznie stoją murem za Fideszem – przecież Héjj spędza w kraju dużo czasu, ma tam rodzinę, nie wierzę, że nie mógłby znaleźć rozmówców do reportażu. Mimo to cieszę się, że sięgnęłam po tę lekturę, dużo rzeczy się dowiedziałam, a wiele innych będę chciała doczytać 🙂

Przeczytane: 01.11.2025
Ocena: 7/10

Opublikowany w Literatura piękna

Pajtim Statovci – Przejście

Opublikowany Autor Gabi
Tytuł: Przejście
Autor: Pajtim Statovci
Tytuł oryginału: Tiranan sydän
Tłumaczenie: Sebastian Musielak
Literatura: fińska
Wydawnictwo: Pauza

Po wiosennym wypadzie do Albanii ciągle chodzą za mną okołoalbańskie tematy, więc z ciekawością sięgnęłam po Przejście Statovci. Fakt, że jest to literatura fińska, ale autor urodził się w Kosowie, jego rodzice byli Albańczykami i to właśnie w Albanii rozpoczynają się przygody głównego bohatera Przejścia, Bujara. Poznajemy go jako młodego chłopca w Tiranie przełomu lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych – Hoxha zmarł, system zaczął się walić, a kraj dotknęła ogromna bieda i przestępczość, więc kto mógł, ten uciekał, próbował emigrować. Spróbował też Bujar ze swoim przyjacielem i niemal od razu wiemy, że udało mu się uciec za granicę, bo wspomnienia z Albanii przeplatają się z doświadczeniami młodego już mężczyzny w kolejnych krajach. Bujar bowiem nigdzie nie może zagrzać miejsca – trafia najpierw do Włoch, potem Niemiec, Hiszpanii, USA, Finlandii… Wszędzie próbuje jakoś ułożyć swoje życie, a nie idzie mu to łatwo – nie tylko dlatego, że jest obcokrajowcem, który wstydzi się swojego pochodzenia (wszędzie poza Włochami podaje się za Włocha), ale nie umie określić swojej seksualności i osobowości. Raz więc występuje jako mężczyzna, raz jako kobieta, wchodzi w różne związki i relacje, a większość z nich nie kończy się najlepiej.
Wydaje się, że dla wielu osób największą zaletą (bądź też wadą, w zależności, czy lektura przypadła do gustu) jest właśnie ta tematyka transseksualności i związanych z nią problemów Bujara. Dla mnie Przejście okazało się kolejną fascynującą lekturą o Albanii – zwłaszcza z tych trudnych lat, gdy państwo nie umiało stanąć na nogi po utracie rządzącego nim przez dekady dyktatora. Chłopięce wspomnienia bohatera, wyjazd na pogrzeb do Kosowa, ucieczka do Włoch, albańskie legendy… pochłonęła mnie ta lektura, fajnie się to czytało 🙂 . Wątki dorosłe przypadły mi do gustu nieco mniej, wydawały mi się bardziej chaotyczne, no i Albania zeszła już nawet nie na drugi, ale na dziesiąty plan. Fajna to była jednak lektura, cieszę się, że po nią sięgnęłam.

Przeczytane: 27.10.2025
Ocena: 7/10

Opublikowany w Fantastyka

Beata Park – Płomień i cień

Opublikowany Autor Gabi
Tytuł: Miasto Smoków. Płomień i cień
Autorka: Beata Park
Literatura: polska
Wydawnictwo: Harde

Do pierwszego tomu Miasta smoków Beaty Park podeszłam bez większych oczekiwań – opinie w internecie jasno wskazywały, że nie da się nie odczuć, że jest to debiutancka powieść autorki. Przy tym nie spodziewałam się tu szczególnie oryginalnej historii – tematyka smoków i wszelakich smoczych jeźdźców jest już w fantastyce wręcz oklepana. Dla mnie jednak ciekawostką było to, co wydawało się drażnić niektórych czytelników, a mianowicie umiejscowienie części akcji w Polsce, dokładniej we Wrocławiu. Te początkowe rozdziały, gdy poznajemy Annę, jej rodzinę i przyjaciół, powoli wciągamy się w historię, gdy dziewczyna zaczyna widzieć nad miastem smoki… całkiem fajnie mi się to czytało i nie rozumiałam krytyki. Niestety, przyszło mi ją szybko zrozumieć 😉 .
Bohaterka trafia na wyspę treningową, gdzie uczy się latać na swoim smoku, a następnie przemieszcza się na nim już na główną smoczą wyspę. Pomysł całkiem spoko, choć to wszystko jest tam za utopijne, ale dałoby się to przełknąć, gdyby Park poświęciła więcej czasu opisom wydarzeń i bohaterów, no i samego miasta. U autorki akcja toczy się z zawrotną prędkością, nie ma miejsca na przemyślenia, na poznanie bohaterów, na zrozumienie i wyobrażenie sobie świata przedstawionego. Zaczyna się jakieś ważne dla tego miejsca wydarzenie, bohaterka jest nim podekscytowana, dowiadujemy się, że się stroi, umawia ze znajomymi, idzie na to wydarzenie… I koniec rozdziału, następny zaczyna się innego dnia, że Anna się budzi i idzie sobie pobiegać czy kieruje się do pracy. Dlaczego…? I to nie było jednorazowe, Park przeskakuje między wydarzeniami, nie zgłębia ich, nie pozwala poczuć klimatu wymyślonego przez siebie miejsca. Tak samo jest z bohaterami, którzy są dość płytcy, a Anna i jej ukochany Will (hate to love w bardzo tandetnym wydaniu) wiodą tu zdecydowany prym. Dziewczyna znika ze swojego świata, wie, że porwano jej ojca, straciła kontakt z matką i przyjaciółmi i znalazła się nagle w świecie, w którym żyją smoki. Spory potencjał do przemyśleń i rozwoju bohaterki, prawda? Anna funkcjonuje jednak w myśl, że fajna ta utopia, jaki okropny ten Will i czemu taki pociągający przy tym, a w ogóle to czasem sobie przypomni, że ojca jej porwano i to chyba przykre. Sam Will jest zaś synem Mistrza, czyli głównego przywódcy smoczych jeźdźców, taki konkretny playboy sypiający z każdą chętną, ale przy Annie odkrywa natychmiastowo, że bardzo chce kochać i być kochanym. Tego się po prostu w żaden sposób nie da kupić, love story ze Zmierzchu jest dużo bardziej pociągające i realistyczne 😉 .
I choć po kontynuację nie sięgnę, bo zdecydowanie szkoda mi czasu na takie książki, Płomień i cień wciąż ma u mnie ocenę przeciętną a nie złą, bo jednak wciągnął mnie początek, a także końcówka. Tak, tam też działo się dużo i szybko, nie było miejsca na żadne przemyślenia, ale całkiem spodobał mi się pomysł na rozwój fabuły i tematycznie może nawet tom II będzie lepszy, patrząc na to, jak skończył się tom I. No i weźmy tę poprawkę na to, że jest to debiut autorki… Mimo wszystko, to takie bardzo młodzieżowe i płytkie fantasy, ale nawet nastoletnia ja chyba bym w nim nie gustowała.

Przeczytane: 23.10.2025
Ocena: 5/10

Opublikowany w Biznes

Michał Walendowicz – ETF-y, czyli działasz lokalnie, zarabiasz globalnie

Opublikowany Autor Gabi
Tytuł: ETF-y, czyli działasz lokalnie, zarabiasz globalnie. Kompleksowy przewodnik dla polskiego inwestora
Autor: Michał Walendowicz
Literatura: polska
Wydawnictwo: onepress

ETF-y Walendowicza były książką, jakiej potrzebowałam i bardzo się cieszę, że po nią sięgnęłam. Nie jest to może lektura dla całkowicie początkujących inwestorów – autor skupia się na ETF-ach, zakładając, że czytelnik zna już podstawy inwestowania czy działania giełdy. Jednak wprowadzenie do samych funduszów jest szczegółowe i powinno wystarczyć nawet tym, którzy z ETF-ami dotąd nie mieli do czynienia. Mi początkowe rozdziały pomogły usystematyzować dość fragmentaryczną wiedzę w temacie, a kolejne świetnie się sprawdziły w tworzeniu własnej strategii inwestycyjnej. Oczywiście, trzeba brać poprawkę na to, że książka została wydana w styczniu 2024 roku, czyli w świecie ekonomii minęły już całe lata świetlne i sporo mogło się zmienić w kwestii wartości konkretnych funduszy. Przejrzałam więc, ale nie opierałam się na zaproponowanych przez Walendowicza przykładowych portfelach czy konkretnych ETF-ach, choć pewnie krótko po premierze te propozycje mogły wielu osobom pomóc. Zresztą autor sam wielokrotnie podkreśla, że indeksy giełdowe się zmieniają i w momencie lektury wszystko może wyglądać inaczej. Ja nie szukałam tu porad, w co inwestować, ale wskazówek, na co zwracać uwagę przy samodzielnym wyborze ETF-ów – i w tej kwestii książka okazała się fajnym poradnikiem.
Jako emigrantka mniej interesowałam się tematyką polskiego rynku i podatków, ale choć podtytuł wskazuje, że jest to przewodnik dla polskiego inwestora, lektura dobrze sprawdza się też dla rezydentów podatkowych innych państw. W końcu funkcjonowanie ETF-ów jest takie samo niezależnie od kraju (zresztą wszystkie ważniejsze fundusze nie są polskie) i nieważne, czy inwestuję w Polsce czy w innym kraju UE, zasady dotyczące wyboru ETF są też takie same. Nawet rozdział poświęcony stricte polskim podatkom mnie zaciekawił, bo choć w moim kraju działa to inaczej, dowiedziałam się, na co zwrócić uwagę.
Książka Walendowicza jest fajnie wydana – mnóstwo tu wykresów, tabelek, danych porównawczych, wszystkiego, co jest potrzebne do lepszego zrozumienia treści. Nieraz się też uśmiechnęłam przy tematycznych rysunkach dodanych na początku każdego rozdziału. Naturalnie nie jest to kompletny przewodnik, o ETF-ach można powiedzieć dużo więcej – już podczas lektury doszukiwałam sobie mnóstwo informacji do niemal każdego rozdziału. Ale na sam początek przygody z ETF-ami ta lektura plus polecane przez autora strony internetowe powinny się dobrze sprawdzić 🙂

Przeczytane: 23.10.2025
Ocena: 7/10

Opublikowany w Reportaż

Halszka Witkowska, Monika Tadra – Niewysłuchani

Opublikowany Autor Gabi
Tytuł: Niewysłuchani. O śmierci samobójczej i tych, którzy pozostali
Autorki: Halszka Witkowska, Monika Tadra
Literatura: polska
Wydawnictwo: Prószyński i S-ka

Bardzo dobry reportaż na bardzo trudny temat. Tytułowi Niewysłuchani to nie tylko osoby, którym rozmowa w odpowiednim momencie mogłaby ocalić życie, ale przede wszystkim ich bliscy, ci, którzy pozostali. Jak zauważają autorki, śmierć samobójcza dotyka ponad stu osób z otoczenia osoby, która się na nią decyduje – partnerów, dzieci, rodzeństwo, rodziców, przyjaciół, współpracowników, kolegów ze szkoły czy nauczycieli. Pozostawia po sobie rany, które mogą się nigdy do końca nie zabliźnić, mnóstwo pytań i najróżniejszych emocji: od złości, przez ból aż po ogromne poczucie winy, że nie zauważyło się sygnałów, że nie zareagowało się na czas. Do tego wszystkiego dochodzi przytłaczająca cisza, bo ludzie nie wiedzą, jak rozmawiać z osobami w żałobie, wolą więc się wycofać, pozwolić im przeżywać swój ból w milczeniu i samotności. A milczenie i samotność to ostatnie, czego potrzeba w żałobie i właśnie o tym jest ten reportaż.
Pierwsza część Niewysłuchanych to seria wywiadów przeprowadzonych z bliskimi samobójców. Tadra umiejętnie prowadziła rozmowy, skupiając się na uczuciach swoich rozmówców. Większość z nich miała już dobrze przepracowaną śmierć bliskiej osoby i umiała też spojrzeć na swoje dawne emocje w dość zrównoważony sposób. Może dlatego najbardziej poruszyły mnie te wywiady przeprowadzone nie tak dawno po samobójstwach, gdzie te emocje były żywsze, bardziej wielowymiarowe. Jednak każda rozmowa to oddzielna historia, oddzielna tragedia i mnóstwo uczuć, których nie jesteśmy w stanie sobie wyobrazić, nie doświadczywszy czegoś takiego. Zresztą sami bohaterowie reportażu też reagowali różnie, w zależności od bliskości relacji z ofiarą, od otrzymanego wsparcia (przerażające jest też to, że często rodzina zmarłego odwraca się od jego partnera/ki i dzieci), od poczucia odpowiedzialności za daną osobę (inaczej w przypadku własnego dziecka a np. koleżanki z pracy), na ile można się było tego spodziewać (np. na podstawie wcześniejszych prób samobójczych) i wielu innych czynników.
Druga, dużo krótsza część książki, to analiza różnych zachowań z perspektywy dr Witkowskiej, specjalizującej się w suicydologii. Odnosząc się do cytatów z wcześniejszych wywiadów, tłumaczy ona różne reakcje, pomaga walczyć z poczuciem winy i podkreśla znaczenie rozmowy. A nawet nie tyle rozmowy, co czasem po prostu wysłuchania w ciszy drugiej osoby, pozwolenia jej wyrzucić z siebie zgromadzone emocje. Jest to może mniej poruszająca część, ale bardzo merytoryczna i świetnie uzupełniająca przeprowadzone wywiady. O samych samobójstwach jest tu niewiele – autorki nie chcą gloryfikować tego rodzaju śmierci czy podpowiadać sposobów, wolą się skupić na tym, co prowadzi do takiej decyzji i jakie spustoszenie wywołuje ona wśród bliskich. Warto przeczytać.

Przeczytane: 21.10.2025
Ocena: 7/10

Opublikowany w Biografie i wspomnienia

Shari Franke – Dom mojej matki

Opublikowany Autor Gabi
Tytuł: Dom mojej matki
Autorka: Shari Franke
Tytuł oryginału: The House of My Mother: A Daughter’s Quest for Freedom
Tłumaczenie: Monika Skowron
Literatura: amerykańska
Wydawnictwo: Filia

O Ruby Franke i kanale 8 Passengers nigdy wcześniej nie słyszałam – rodzina była w końcu bardzo popularna w USA, ale sama nigdy nie odczuwałam potrzeby śledzenia tamtejszych vlogerów. A już zwłaszcza vlogerów rodzinnych, bo ani to moja tematyka, ani nie popieram sharentingu. I właśnie z myślą o problematyce sharentingu – dzielenia się w mediach społecznościowych szczegółami życia dzieci – sięgnęłam po Dom mojej matki. Byłam ciekawa, jak do tego tematu podchodzi osoba, której całe dzieciństwo było udostępniane milionom obserwujących, jak to postrzegała jako dziecko, a jak teraz (Franke wydała tę książkę mając ok. 22 lat).
Szybko okazało się, że Dom mojej matki w niewielkim stopniu skupia się na sharentingu. Owszem, Shari opowiadała trochę o dzieciństwie pod okiem kamery, o wpływie sławy rodziny na jej życie szkolne i towarzyskie, ale to były niewielkie urywki, ledwo ułamek książki. Autorka skupiała się głównie na dwóch wątkach: toksycznych zachowaniach swojej matki oraz religii. O ile relacja z Ruby jako główny wątek książki ma jak najbardziej sens, to już rozwleczone, egzaltowane komentarze religijne okazały się dla mnie niesamowicie męczące. Cała rodzina Franke jest mormonami i Shari nawet w dorosłym życiu nie chciała zauważać, jak zły wpływ miała na nią ta sekta, nieustannie skupiając się na jej pozytywnych aspektach. Nie miałabym nic przeciwko wyznaniu, że wiara pomogła jej stanąć na nogi – w końcu pomogła wielu osobom – ale u Shari było tego za dużo i jej pozytywne komentarze nijak miały się czasem do opisywanych przez nią sytuacji.
Myślę, że to ważne, że dziewczyna dostała możliwość przedstawienia wydarzeń ze swojego punktu widzenia – powinno się mówić głośno o problemach wynikających z sharentingu i o przemocy w rodzinie. Shari zapewne miała poczucie odzyskanej sprawczości, a książka stała się dla niej autoterapeutyczna i już samo to mogło być dobrym powodem dla publikacji (no i nie oszukujmy się, na pewno stały za tym niemałe pieniądze). Jednak nie mogę zrozumieć, jak w ogóle pozwolono na tak słabą redakcję. Bo nie da się tego inaczej ująć – Dom mojej matki językowo i stylistycznie po prostu leży. Owszem, czyta się to szybko, bo jest napisany prostym językiem, ale ta prostota wręcz razi. W książce znajdziemy sporo fragmentów pamiętników Shari z dzieciństwa i kompletnie nie widziałam różnicy w tym, jak były napisane pamiętniki z podstawówki, a jak reszta książki – autorstwa dorosłej osoby, a do tego po redakcji. Coś tu poszło bardzo nie tak… Ponadto Franke skupiła się na konkretnych sytuacjach, rzadko łącząc je w całość. Zapewne Dom mojej matki skierowany został do amerykańskich czytelników, którzy i tak znali już całą sytuację, śledzili doniesienia medialne i dla nich te urywki z życia Shari i jej rodziny układały się w spójną całość ze znaną im historią. Ja o 8 Passengers nie wiedziałam nic i gdybym w międzyczasie nie googlała dodatkowych informacji, wiele ze wspomnianych tu problemów po prostu by mi umknęło.
Choć uważam, że jest to ważna i dla niektórych potrzebna książka, nie jestem w stanie nazwać Domu mojej matki dobrą lekturą. Jest źle napisana, chaotyczna, skupia się nie na tym, czego oczekiwałam. Osobiście najlepiej mi się czytało początkowe rozdziały ze wczesnego dzieciństwa autorki, były bardziej uporządkowane, no i tam najczęściej przejawiała się tematyka sharentingu, dla której w ogóle sięgnęłam po tę książkę. Zaciekawiło mnie też, jak Shari sama wpadła w sidła Jodi i przeszła pranie mózgu, którego wtedy nie zauważała. Przy lekturze Domu twojej matki przychodziła mi na myśl inna książka w podobnej tematyce: Cieszę się, że moja mama umarła, którą czytałam jakiś czas temu – tamta też była napisana dość prostym językiem, jednak wciągnęła mnie dużo bardziej.

Przeczytane: 20.10.2025
Ocena: 5/10

Opublikowany w Publicystyka

Liz Plank – Samiec alfa musi odejść

Opublikowany Autor Gabi
Tytuł: Samiec alfa musi odejść. Dlaczego patriarchat szkodzi wszystkim
Autorka: Liz Plank
Tytuł oryginału: For the Love of Men. A new vision for mindful masculinity
Tłumaczenie: Martyna Tomczak
Literatura: kanadyjska
Wydawnictwo: Czarne

Kiedy po raz pierwszy usłyszałam o tej książce, szybko dodałam ją do swojego must-read, choć trochę czasu upłynęło, zanim zabrałam się za lekturę. Miałam bardzo wysokie oczekiwania i, niestety, Samiec alfa musi odejść (ciekawe tłumaczenie angielskiego tytułu For the love of men) tym oczekiwaniom nie sprostał. Książka okazała się mniej lub bardziej spójnym ciągiem myśli autorki nt. toksycznej męskości, gęsto przeplatanych różnymi statystykami i badaniami. Momentami było to naprawdę ciekawe, choć skupiało się głównie na Ameryce Północnej, ale naprawdę można było z lektury wynieść wiele ciekawych obserwacji. Z zainteresowaniem czytałam też o badaniach potwierdzających rzeczy, które się intuicyjnie wyczuwa, ale brak mi do tego naukowego uzasadnienia. Niestety, Plank do badań i statystyk podchodzi różnie. Niektóre dane opierały się na tak niewielkich grupach badawczych, że nie byłam w stanie traktować poważnie wyciąganych z nich wniosków. Autorce się zresztą zdarzało wyciągać własne wnioski popierające jej tezy z badań, które skupiały się na czym innym. Do tego jej własne twierdzenia i przemyślenia były dla mnie czasem po prostu nietrafione, nie potrafiłam się z nimi zgodzić. No i nie można pominąć, że nie wszystko w Stanach działa tak jak w Europie, więc wiele moich własnych obserwacji mogło też być innych, a omawianych zagadnień nie można było odnieść do ogółu mężczyzn/kobiet.
Myślę, że Samiec alfa musi odejść to książka z potencjałem, który tylko częściowo został wykorzystany. Rozumiem, że lekturze bliżej do eseju niż reportażu, więc mnóstwo osobistych wstawek i komentarzy autorki nie powinno mnie dziwić – jednak rzadko przypadały mi one do gustu. Nie mogę jednak też stwierdzić, że to była zła książka, bo jest w niej wiele wartościowych rzeczy, dużo fajnych badań i danych, które chciałabym zapamiętać na dłużej, a całościowo czytało mi się to też całkiem nieźle, Samiec alfa… nie jest napisany trudnym językiem. Nie umiem jednak jednoznacznie odpowiedzieć na podstawowe pytanie: czy warto to przeczytać? 😉

Opublikowany w Historia

Sinclair McKay – Drezno 1945

Opublikowany Autor Gabi
Tytuł: Drezno 1945. Ogień i mrok
Autor: Sinclair McKay
Tytuł oryginału: The Fire and the Darkness: The Bombing of Dresden, 1945
Tłumaczenie: Jan Dzierzgowski
Literatura: brytyjska
Wydawnictwo: Znak Koncept

Trochę o bombardowaniach podczas II wojny światowej już czytałam, ale nigdy tak szczegółowo o jednym mieście. A Drezno stało się już symbolem wojennych nalotów, bo mało które miasto ucierpiało aż tak podczas alianckich ataków. Legendę zniszczenia Drezna pomógł budować też Vonnegut w swojej słynnej powieści Rzeźnia numer 5, bo ten amerykański pisarz sam przeżył to bombardowanie jako jeniec wojenny. Jego postać też się przewija w książce McKay’a, bo autor postanowił przeplatać historię miasta i nalotów z losami zwykłych ludzi – zarówno tych przebywających wtedy w Dreźnie (mieszkańców, uchodźców, jeńców wojennych), jak i Brytyjczyków oraz Amerykanów uczestniczących w nalotach. Bardzo lubię takie opowiadanie o historii, bo nadaje jej ono dużo bardziej ludzki wymiar. Bombardowanie Drezna to w końcu nie tylko decyzje polityczne, daty i wydarzenia, ale przede wszystkim ogrom ludzkich tragedii. Do tego w książce pojawia się sporo refleksji, nie tylko ze strony autora, ale też i bohaterów książki. Przede wszystkim mocno poruszający temat, czy to zbrodnia przeciw ludzkości, gdy wojna redefiniuje pojęcia, a historię piszą zwycięzcy, szczególnie gdy ocaleni też mają świadomość, że ich miasto nie zostałoby zrównane z ziemią, gdyby ich kraj nie rozpoczął wojny…
Pod względem doboru historii Drezno 1945 to niesamowicie wciągająca książka – sporo się z niej dowiedziałam i z ciekawością doszukiwałam jeszcze dodatkowych informacji. Podobało mi się, że McKay wspominał nie tylko o ludziach, ale też i zwierzętach (choćby w zoo czy cyrku), one przecież też cierpiały. Ciekawostką były też ostatnie rozdziały dotyczące odbudowy Drezna po wojnie, chociaż nie wciągnęły mnie tak jak główna opowieść. Największą wadą tej lektury okazał się dla mnie język McKay’a (albo tłumaczenie, bądź też obie te rzeczy jednocześnie – oryginału nie czytałam): często potoczny, pełen niepasującego do książki historycznej słownictwa. Zabrakło mi też lepszego przedstawienia losów bohaterów reportażu poza tymi kilkoma dniami – kim byli wcześniej, co się stało z nimi potem… Choć czasem autor faktycznie przedstawiał – zazwyczaj pokrótce – dalsze losy niektórych osób (zwłaszcza tych bardziej znanych), to fajnie byłoby jednak wiedzieć coś więcej. Mimo tych niedociągnięć, wciąż uważam, że Drezno 1945 to bardzo dobra książka, warto było ją przeczytać.

Przeczytane: 13.10.2025
Ocena: 7/10

Opublikowany w Reportaż

John Glatt – Sprawa Josefa Fritzla

Opublikowany Autor Gabi
Tytuł: Sprawa Josefa Fritzla
Autor: John Glatt
Tytuł oryginału: Secrets in the Cellar
Tłumaczenie: Adrian Napieralski
Literatura: amerykańska
Wydawnictwo: Filia

Glatt to dziennikarz specjalizujący się w literaturze true crime – czytałam jakiś czas temu jego książkę pt. Rodzina z domu obok i opisana historia bardzo mnie poruszyła, choć irytował mnie styl autora. Z ciekawością jednak sięgnęłam po Sprawę Josefa Fritzla, bo była to bardzo głośna rzecz w Austrii, gdzie akurat mieszkam. Jeśli komuś to jednak umknęło lub nie kojarzy po samym nazwisku, to Josef Fritzl był tym facetem, który zamknął w piwnicy własną córkę, więził ją tam przed 24 lata, płodząc z nią kilkoro dzieci. Rzecz wyszła na jaw w 2008 roku, gdy jedna z wnuczko-córek Fritzla potrzebowała pomocy specjalistycznej i trafiła do szpitala, a wkrótce potem cała sprawa stała się jedną z najgłośniejszych afer kryminalnych w historii Austrii.
Glatt przedstawia krok po kroku życie Fritzla – od nieszczęśliwego i pełnego przemocy dzieciństwa, przez ślub z całkowicie mu poddaną Rosemarie, aż po stopniowe powiększanie rodziny i bardzo surowe wychowanie dzieci. W międzyczasie pojawiały się coraz większe i coraz dziwniejsze potrzeby seksualne, a sam mężczyzna trafił do więzienia za gwałt na obcej kobiecie, był też wcześniej znany policji w wyniku innych niewłaściwych zachowań. Jeśli więzienie czegoś nauczyło Fritzla, to tylko lepszego ukrywania się – ale też dobrze zauważał, że państwo austriackie na wiele rzeczy przymyka oczy. Dlatego mężczyźnie udało się skutecznie przekonać służby, że jego córka dobrowolnie zniknęła z życia rodziny, co więcej, podrzucała dziadkom dzieci na wychowanie, które Fritzl z żoną adoptowali. Glatt przedstawia całą tę historię w dość szczegółowy sposób, ukazując nie tylko chore działania samego mężczyzny, ale też ile sygnałów zostało przegapionych przez bliskich rodziny oraz przez władze. Na szczęście autor pomija szczegółowe opisy zbrodni Fritzla (zapewne ze względu na dobro rodziny, ale mimo wszystko, nie chciałabym tego czytać i tak), a historię kończy opisem batalii prawnej i dalszych losów zarówno zbrodniarza, jak i jego rodziny. To była dla mnie zaleta w porównaniu z czytaną wcześniej książką Glatta, napisaną wkrótce po tragicznych wydarzeniach, więc wiele późniejszych kwestii było jeszcze nieznanych. Za to niezmienny od poprzedniej lektury był język i styl – coś, czym autor kompletnie do mnie nie potrafił przemówić. Choć Sprawę Josefa Fritzla czytało się bardzo szybko, to jednak nadmiar opinii własnych Glatta, mocno potoczny język – wszystko to utrudniało mi odbiór książki.

Przeczytane: 7.10.2025
Ocena: 6/10