Strona po stronie

Pokazucha Budzisz to reportaż o gruzińskich problemach. Może się więc wydawać, że przedstawia ten kraj w ciemnych barwach, ale z drugiej strony zachwytów nt. Gruzji nie brakuje. Autorka zaś udowadnia, że poza słynną gościnnością i pozorną otwartością Gruzinów charakteryzują też inne cechy. Jak ciężko być w tym patriarchalnym kraju kobietą, która w życiu chciałaby czegoś innego niż dbać o męża i rodzić dzieci. A nawet jeśli ta rola odpowiada, wcale nie jest łatwiej, gdy pan i władca wymaga całkowitego posłuszeństwa, zaś jedyną metodą antykoncepcji pozostaje aborcja, bo mężczyzna przecież nie zniży się do założenia gumki. Jak być kobietą w świecie, gdy gwałt czy rozwód to stygmatyzacja całej rodziny. W kwestii praw kobiet i ich samoświadomości sytuacja się powoli zmienia, głównie w dużych miastach, ale z perspektywy europejskiej kobiety to wciąż kompletna masakra. A Budzisz przecież nie ogranicza się tutaj do sytuacji kobiet. Opowiada, jak ciężko być osobą homoseksualną lub trans, jak bardzo stereotypy, wychowanie i oczekiwania (oraz to słynne co ludzie powiedzą) niszczą życie wielu osobom. Czym jest tytułowa pokazucha, przywodząca mi na myśl polskie zastaw się, a postaw się…
Jest to reportaż ukazujący jedynie ułamek gruzińskich problemów, zbiór różnych historii pełen wypowiedzi miejscowych oraz statystyk na potwierdzenie przytaczanych opowieści. Ja to lubię, ale wyobrażam sobie, że niektórych może męczyć – mi jedynie przeszkadzał brak konsekwencji w zapisywaniu liczb. Pokazucha nie da czytelnikom pełnego obrazu Gruzji, dobrze wcześniej co nieco o tym kraju poczytać, a wtedy książka Budzisz okaże się świetnym uzupełnieniem innych lektur. To mój drugi reportaż tej autorki i uważam, że potrafi ona pisać w bardzo ciekawy sposób, jej książki się po prostu pochłania. Pokazucha też bardzo przypadła mi do gustu, warto przeczytać, by zapoznać się nieco lepiej z codziennością Gruzinów, której jako turyści nie będziemy zapewne mieli okazji doświadczyć.

Przeczytane: 20.01.2025
Ocena: 7/10

Szkielet białego słonia to moje drugie spotkanie z twórczością Klementowskiej i niestety dużo mniej udane niż Samotność Portugalczyka. Dziennikarka z założenia chciała tu przedstawić kolonialną przeszłość Mozambiku i losy portugalskich kolonizatorów oraz ich potomków… a wyszła tu chaotyczna mieszanka. Bardzo chaotyczna, bo poza Portugalczykami i Mozambijczykami (których – tych rdzennych, a nie portugalskiego pochodzenia – jest dla mnie za mało), mamy tu naprawdę różnorodnych bohaterów, jak chociażby Niemca, który z jakiegoś powodu musiał opuścić kraj ojczysty. Mogłoby to stanowić ciekawe i różnorodne przedstawienie Mozambiku, ale ta książka liczy sobie 200 stron. W tak krótkim reportażu nie dałoby się przedstawić całej złożonej przeszłości i teraźniejszości kraju: kolonializm, wyzwolenie, wojna domowa, próby stawania na nogi. Zresztą Klementowska nawet nie próbuje tego uporządkować – czytelnicy nieznający historii Mozambiku będą się w tej lekturze gubić. Autorka nie trzyma się chronologii, nie wyjaśnia historii, po prostu chce przedstawić poszczególne opowieści, chyba zakładając, że przeciętny czytelnik wie, jakie były XX-wieczne losy państwa. Może wyjdę tu na nieuka, ale ja dopiero po którymś rozdziale załapałam, że bohaterowie mówiący o Lourenço Marques lub Maputo, mówią o tym samym mieście, używając obecnej albo kolonialnej nazwy. Strasznie mnie to irytowało, bo jednym z powodów, dla których czytam reportaże, jest chęć dowiedzenia się czegoś nowego, a tu po lekturze został mi w głowie tylko chaos.
A szkoda, bo reportaż miał spory potencjał. Klementowska podróżowała po Mozambiku, wyszukiwała naprawdę ciekawych rozmówców. Jest tu kilka fajnych, poruszających i dobrze napisanych opowieści. Każda z nich jako oddzielny, krótki reportaż, np. w jakimś magazynie poświęconym Afryce albo z dobrymi przypisami, byłaby naprawdę świetną lekturą. Jednak zebrane w całość i nietworzące spójnej całości, pozbawione dobrego wprowadzenia i tła historycznego były dość męczące w odbiorze.

Przeczytane: 14.01.2025
Ocena: 5/10

Katastrofa Heweliusza może i obiła mi się kiedyś o uszy, ale że wydarzyła się ona w czasach mojego wczesnego dzieciństwa, nie był to dla mnie nigdy głośny temat. Z ciekawością sięgnęłam więc po reportaż Zadwornego i natychmiast wciągnęłam się w tę historię. Dziennikarz opisuje – w oparciu o dostępne informacje oraz wspomnienia ocalałych – krok po kroku, jak doszło do zatonięcia promu na Bałtyku oraz dramatyczną walkę załogi i pasażerów o życie. Następnie przechodzi do wszystkich związanych z tą sprawą kontrowersji, a tych nie brakowało. Szukanie winnych i unikanie odpowiedzialności, próby poznania prawdy przez rodziny bliskich, zaangażowanie polityków i tuszowanie niedociągnięć… Ciągnące się sprawy sądowe, różne wyroki i apelacje, a przy tym wszystkim nieubłaganie pędzący czas, zacierający ślady i wspomnienia.
Heweliusz to krótki reportaż, ale wydaje się, że wyczerpujący temat – nie odpowiada na wszystkie pytania, bo po prostu odpowiedzi brakuje. Ci, którzy mogliby ich udzielić, zatonęli razem z promem. Zadworny przedarł się jednak przez setki dokumentów i artykułów z gazet, dotarł do wielu związanych z katastrofą osób, badał sprawy sądowe i materiały dostarczone przez nurków – zebrał tyle informacji, ile było możliwe. W efekcie powstał ciekawy, wieloaspektowy reportaż o jednej z największych katastrof na Bałtyku, do tego dobrze napisany i trzymający w napięciu, jeśli nie zna się szczegółów sprawy i późniejszych rozpraw sądowych. Polecam 🙂

Przeczytane: 5.01.2025
Ocena: 8/10

Wanna z kolumnadą nie zostanie moją ulubioną książką Springera (Miedzianka i Miasto archipelag trafiły do mnie bardziej), wciąż jednak jest to ciekawy i potrzebny reportaż. Wydany po raz pierwszy już ponad dekadę temu, więc niektóre tematy – chociażby problem wszechobecnych i nieuregulowanych reklam – zdążyły się już przebić do mediów i niewiele w tym temacie nowego w tej książce przeczytałam. Zdaję sobie jednak sprawę, że kiedy Springer pracował nad Wanną z kolumnadą, duża część społeczeństwa nie widziała problemu w zaśmiecaniu miast i dróg reklamami. Nie widziała i nie widzi też problemu w złym planowaniu miejskim, braku harmonii i estetyki, a to już jest niemały problem. Pamiętam, że kiedy mieszkałam w Szwecji, niejednokrotnie słyszałam, że planowanie przestrzenne polega też na tym, że architektura i kolorystyka nowo stawianego budynku musi współgrać z otoczeniem. Springer udowadnia, że w Polsce nie tylko nie musi, ale też, że wielu osobom taki bałagan przestrzenny nie przeszkadza… Ba, co niektórym to się nawet podoba.
Dla czytelników mających w sobie jakiś zmysł estetyki Wanna z kolumnadą będzie lekturą, podczas której wielokrotnie zazgrzytają oni zębami. Przykładowe zdjęcia zamieszczone w reportażu, choć już sprzed lat, to wciąż są aktualne – kadry z mojego Lublina wyglądały aż za bardzo znajomo. W Polsce tworzy się architektoniczne koszmarki, nie dba się o całość krajobrazu, a jak już mamy jakiś stary i ładny budynek, to najlepiej go zasłonić wielką płachtą reklamową. Mam nadzieję, choć nieszczególnie się łudzę, że choć trochę zmieniło się na lepsze w ustawodawstwie od momentu wydania tego reportażu. Myślę jednak, że ogromna większość problemów jest nadal bardzo aktualnych i warto sięgnąć po tę książkę… A potem rozejrzeć się po okolicy.

Przeczytane: 27.12.2024
Ocena: 6/10