Kategoria: Reportaż

Héjj jest polskim politologiem węgierskiego pochodzenia, skupiającym się w pracy właśnie na swoich rodzinnych Węgrzech oraz ich polityce. Właśnie temu poświęcony jest też jego reportaż Węgry na nowo, więc jeśli spodziewacie się książki z kompleksowym spojrzeniem na Węgry, to możecie czuć się zawiedzeni. Jeśli jednak skusiliście się na książkę – tak jak ja – zainteresowani podtytułem i polityką Orbána, na pewno znajdziecie tu sporo ciekawostek. I z góry uprzedzam, jeśli darzycie węgierskiego premiera bezkrytycznym uczuciem (czego osobiście nie rozumiem, ale ludzie mają różnie…), to może Was irytować, że u Héjja antypatię do Orbána da się dość łatwo wyczuć. Co nie przeszkadza jednak autorowi w dość obiektywnym przedstawieniu dojścia Fideszu do władzy ani w przyznaniu, że premier jest utalentowanym politykiem.
Héjj przedstawia czytelnikom węgierską scenę polityczną ostatnich 20-30 lat – z węgierskiego, a nie polskiego punktu widzenia (co ma spore znaczenie, jako że polskie media dość wybiórczo pokazują, co się tam dzieje). Przy tym wskazuje, co różni narody bratanków, że porównywanie Polski do Węgier, jak chcieliby to robić niektórzy polscy politycy, po prostu nie ma sensu. Wiele wniosków wyciąga z historii, choć czasem wydawało mi się, że jest to zbyt prostolinijne myślenie, przydałoby się trochę bardziej wszechstronne spojrzenie. Jednak sama analiza polityki Orbána, jego dopasowywania się do zmieniającej się sytuacji międzynarodowej (kto by pomyślał, że wszedł on do polityki z ateistycznymi poglądami, Fidesz wspierało przystąpienie Węgier do UE, a po partii spodziewano się odcięcia kraju od rosyjskich wpływów?), swobody zmieniania prawa krajowego, by osłabić opozycję i wzmocnić swoją władzę – to było naprawdę ciekawie przedstawione. Zwłaszcza że Héjj nie skupiał się tylko na Fideszu, ale też opisywał powstanie konserwatywnego Jobbiku, pisał o nieudanej rywalizacji tej partii z Fideszem, potem o próbach zjednoczenia się opozycji… Z Węgier na nowo wyraźnie widać, dlaczego nadmuchane przez europejskie media nadzieje na zwrot w węgierskiej polityce nie mogły się spełnić – i najprawdopodobniej nie spełnią się także w najbliższych wyborach.
Dobrze mi się czytało książkę Héjja, to ciekawy reportaż o obecnej scenie politycznej Węgier – scenie, na której od lat dominuje jeden człowiek i jedna partia, choć poglądy mieszkańców są dużo bardziej różnorodne. Zabrakło mi tu jednak bardziej ludzkiego spojrzenia na politykę. Autor to politolog i analizował historię, media, decyzje polityczne, wypowiedzi polityków, statystyki – i pod tym względem przedstawił faktycznie szczegółowy i interesujący obraz sytuacji. Ale zabrakło mi tu rozmów z ludźmi popierającymi różne frakcje polityczne, dogłębnego pokazania , jak ta polityka wpływa na życie zwykłych Węgrów, dlaczego niektórzy faktycznie stoją murem za Fideszem – przecież Héjj spędza w kraju dużo czasu, ma tam rodzinę, nie wierzę, że nie mógłby znaleźć rozmówców do reportażu. Mimo to cieszę się, że sięgnęłam po tę lekturę, dużo rzeczy się dowiedziałam, a wiele innych będę chciała doczytać 🙂

Przeczytane: 01.11.2025
Ocena: 7/10

Bardzo dobry reportaż na bardzo trudny temat. Tytułowi Niewysłuchani to nie tylko osoby, którym rozmowa w odpowiednim momencie mogłaby ocalić życie, ale przede wszystkim ich bliscy, ci, którzy pozostali. Jak zauważają autorki, śmierć samobójcza dotyka ponad stu osób z otoczenia osoby, która się na nią decyduje – partnerów, dzieci, rodzeństwo, rodziców, przyjaciół, współpracowników, kolegów ze szkoły czy nauczycieli. Pozostawia po sobie rany, które mogą się nigdy do końca nie zabliźnić, mnóstwo pytań i najróżniejszych emocji: od złości, przez ból aż po ogromne poczucie winy, że nie zauważyło się sygnałów, że nie zareagowało się na czas. Do tego wszystkiego dochodzi przytłaczająca cisza, bo ludzie nie wiedzą, jak rozmawiać z osobami w żałobie, wolą więc się wycofać, pozwolić im przeżywać swój ból w milczeniu i samotności. A milczenie i samotność to ostatnie, czego potrzeba w żałobie i właśnie o tym jest ten reportaż.
Pierwsza część Niewysłuchanych to seria wywiadów przeprowadzonych z bliskimi samobójców. Tadra umiejętnie prowadziła rozmowy, skupiając się na uczuciach swoich rozmówców. Większość z nich miała już dobrze przepracowaną śmierć bliskiej osoby i umiała też spojrzeć na swoje dawne emocje w dość zrównoważony sposób. Może dlatego najbardziej poruszyły mnie te wywiady przeprowadzone nie tak dawno po samobójstwach, gdzie te emocje były żywsze, bardziej wielowymiarowe. Jednak każda rozmowa to oddzielna historia, oddzielna tragedia i mnóstwo uczuć, których nie jesteśmy w stanie sobie wyobrazić, nie doświadczywszy czegoś takiego. Zresztą sami bohaterowie reportażu też reagowali różnie, w zależności od bliskości relacji z ofiarą, od otrzymanego wsparcia (przerażające jest też to, że często rodzina zmarłego odwraca się od jego partnera/ki i dzieci), od poczucia odpowiedzialności za daną osobę (inaczej w przypadku własnego dziecka a np. koleżanki z pracy), na ile można się było tego spodziewać (np. na podstawie wcześniejszych prób samobójczych) i wielu innych czynników.
Druga, dużo krótsza część książki, to analiza różnych zachowań z perspektywy dr Witkowskiej, specjalizującej się w suicydologii. Odnosząc się do cytatów z wcześniejszych wywiadów, tłumaczy ona różne reakcje, pomaga walczyć z poczuciem winy i podkreśla znaczenie rozmowy. A nawet nie tyle rozmowy, co czasem po prostu wysłuchania w ciszy drugiej osoby, pozwolenia jej wyrzucić z siebie zgromadzone emocje. Jest to może mniej poruszająca część, ale bardzo merytoryczna i świetnie uzupełniająca przeprowadzone wywiady. O samych samobójstwach jest tu niewiele – autorki nie chcą gloryfikować tego rodzaju śmierci czy podpowiadać sposobów, wolą się skupić na tym, co prowadzi do takiej decyzji i jakie spustoszenie wywołuje ona wśród bliskich. Warto przeczytać.

Przeczytane: 21.10.2025
Ocena: 7/10

Byłam jedną z tych czytelniczek, którym Chłopki Kuciel-Frydryszak bardzo przypadły do gustu i z pozytywnym wspomnieniem tamtej lektury sięgnęłam po Przepraszam za brzydkie pismo Tosiek. Trudno było mi nie porównywać obu książek, chociaż stoją za nimi inne koncepcje, a z nowej lektury też wyniosłam wiele ciekawych informacji. Reportaż Tosiek jest momentami trudny w odbiorze, szczególnie gdy przewija się w nim wiele cytatów stojących na bakier z ortografią i interpunkcją, z drugiej jednak strony tak właśnie wyglądały te tytułowe Pamiętniki wiejskich kobiet. Może też ze względu na te liczne błędy w oryginalnych tekstach, autorka wolała częściej sama opowiadać o losach swoich bohaterek i tylko krótkimi fragmentami cytować ich pamiętniki.
O konkursach pamiętnikarskich przeprowadzanych w Polsce między- i powojennej przeczytałam po raz pierwszy właśnie w Chłopkach i zafascynował mnie ten pomysł. Gospodynie i rolniczki (choć nie były to jedyne grupy zawodowe, których pamiętniki drukowano) były wielokrotnie na przestrzeni lat proszone o udostępnianie swoich wspomnień i przemyśleń, by podzielić się z resztą społeczeństwa obrazem swojego życia, no i utrwalić je dla potomnych. Wiele z tych materiałów nie przetrwało do dnia dzisiejszego, ale już z tych zachowanych wyłania się obraz trudnego życia, pełnego ciężkiej pracy, nie zawsze chcianej wielodzietności, przemocy fizycznej i nieudanych małżeństw, niespełnionych marzeń o edukacji czy potężnym wpływie religii na codzienność. Konkursy pamiętnikarskie organizowano w latach 1933-95, choć niektóre kobiety przywoływały też dawniejsze wspomnienia, sięgające początków XX wieku. Dzięki temu możemy zaobserwować wolno zachodzące zmiany w życiu na wsi, które w pewnym momencie zaczęło się trochę poprawiać, by znów podupaść wraz z upadkiem PRL-u i PGR-ów. Dla mnie, czytelniczki wychowanej w mieście już po transformacji ustrojowej, Przepraszam za brzydkie pismo ukazuje kompletnie obcy świat, który warto jednak poznać – a jak lepiej to zrobić niż oczami jego mieszkanek? I choć książka Tosiek nie wciągnęła mnie aż tak jak Chłopki, myślę, że była to wartościowa lektura, fajne uzupełnienie tamtego reportażu 🙂

Przeczytane: 28.09.2025
Ocena: 7/10

Magdalenę Milert – @pieing – obserwuję na Instagramie od dłuższego czasu i z ciekawością sięgnęłam po napisaną przez nią książkę. W mediach społecznościowych autorka opowiada, jak się robi miasto i dzięki niej sporo się dowiedziałam o różnych lepszych i gorszych rozwiązaniach architektonicznych z Polski i ze świata. Reportaż Dla kogo jest miasto? to wiedza, którą Milert od dawna dzieli się w internecie, zebrana w pigułce. Z punktu widzenia jej obserwatorki jest to nieco rozczarowujące, bo niewiele wątków poruszanych w książce mnie zaskoczyło – większość tych kwestii pojawiała się już na Instagramie autorki, a ja jednak oczekiwałam czegoś więcej. Zwłaszcza że nie jest to długi reportaż, każdy rozdział to faktycznie taka informacyjna pigułka, którą można by jeszcze zdecydowanie bardziej rozbudować bez lania wody.
Jeśli jednak dla kogoś internetowa działalność Milert jest obca, z Dla kogo jest miasto? może wynieść sporo ciekawostek i informacji, które niby wydają się oczywiste, ale jednak nie myśli się o nich za często, jeśli dana problematyka akurat nas nie dotyczy. Jak bardzo współczesne miasta nie są dostosowane do kobiet, dzieci, osób z niepełnosprawnością, a nawet zwierząt i roślin, które żyły na danym terenie na długo przed powstaniem samego miasta? Co można poprawić i jakie działania w tym kierunku podjęto w niektórych miejscach na świecie? Wszystko opisane w prosty i przystępny sposób, inkluzywnym językiem. Jeśli dotąd nie interesowaliście się taką tematyką, warto przeczytać, ale jeśli znacie już działalność autorki, nie spodziewajcie się wielu nowości i zaskoczeń 😉

Przeczytane: 18.09.2025
Ocena: 6/10

Do Platerówek podchodziłam z pewną dozą ciekawości mieszanej ze sceptycyzmem – ciekawość budziła sama tematyka, sceptycyzm zaś fakt, że czytałam już Posełki Wiechnik i tamta książka pozostawiła we mnie mieszane odczucia. Podobała mi się, ale okazała się czymś innym, niż się tego spodziewałam – i podobnie było z Platerówkami, które jednak podobały mi się mniej od Posełek. Tytułowe bohaterki to członkinie Batalionu Kobiecego im. Emilii Plater działającego w latach 1943-45, a Wiechnik w swoim – znanym mi już z poprzedniej książki – stylu wymieszała tu życiorysy kobiet z bardziej ogólnym tłem historycznym, skupiając się jednak głównie na indywidualnych postaciach. Przyznam, że dużo bardziej by to do mnie trafiło, gdyby autorka wybrała kilka bohaterek i na podstawie ich życiorysów opowiadała historię batalionu. Tymczasem każdy kolejny rozdział opowiada o kolejnych etapach losu Platerówek, ale pojedyncze kobiety pojawiają się na dłużej, inne tylko na chwilę, bohaterek jest na tyle dużo, że ciężko zapamiętywać i śledzić ich losy. Przez pierwsze rozdziały miałam wręcz poczucie, że książka jest bardzo chaotyczna z tego powodu, zwłaszcza gdy zaczęłam już rozróżniać bohaterki, a one zostały zastąpione innymi w kolejnym rozdziale…
Początkowe rozdziały Platerówek do mnie nie trafiły, głównie właśnie przez ten chaos. Poznajemy kilka kobiet, ich życie przedwojenne, historię wywózki i życia na Syberii – proporcjonalnie było tego dla mnie za dużo, bo kompletnie nie tego spodziewałam się po tej książce. Im więcej tematów szkoleniowych i wojennych, tym ciekawszy stawał się reportaż, choć wciąż momentami gubiłam się w postaciach. Najciekawsze okazały się dla mnie rozdziały opisujące powojenne losy Platerówek i – o, ironio! – najlepszy z całej książki: epilog 😉 . Co jak co, ale końcówka wyszła Wiechnik bardzo dobrze i miałam ochotę w ogóle nie odkładać książki… szkoda, że dopiero na koniec 😉 . Mimo wszystko nie była to zła lektura, temat faktycznie okazał się ciekawy, wykonanie odbiegało nieco od moich oczekiwań, ale czasu poświęconego książce nie żałuję.

Przeczytane: 12.09.2025
Ocena: 6/10